ΙΣΧΥΡΙΣΜΟΣ: Η Ελληνίδα ακροδεξιά ευρωβουλεύτρια Αφροδίτη Λατινοπούλου παρουσίασε το ποίημα «15.7.1974» του Λεύκιου Ζαφειρίου ως αναφορά στην τουρκική εισβολή στην Κύπρο το 1974, συνοδεύοντάς το με σειρά φωτογραφιών.
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ: Το ποίημα «15.7.1974» του Λεύκιου Ζαφειρίου αναφέρεται στο πραξικόπημα της 15ης Ιουλίου 1974 στην Κύπρο, πέντε ημέρες πριν από την έναρξη της πρώτης φάσης της τουρκικής εισβολής, στις 20 Ιουλίου 1974. Επιπλέον, μία από τις φωτογραφίες που χρησιμοποιούνται στο βίντεο της ευρωβουλεύτριας δεν σχετίζεται με την εισβολή του 1974, αλλά απεικονίζει μια Τουρκοκύπρια να θρηνεί τον σύζυγό της, ο οποίος σκοτώθηκε κατά τις διακοινοτικές συγκρούσεις του 1964. Η φωτογραφία τραβήχτηκε από τον διάσημο Βρετανό φωτορεπόρτερ πολέμου Ντον ΜακΚάλιν.
Στις 20 Ιουλίου 2026, η Ελληνίδα ευρωβουλεύτρια του ακροδεξιού κόμματος «Φωνή Λογικής», Αφροδίτη Λατινοπούλου, δημοσίευσε στους λογαριασμούς της στο Facebook, το Instagram και το X βίντεο από ομιλία της στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, με αφορμή τη 52η επέτειο της τουρκικής εισβολής στην Κύπρο, η οποία ξεκίνησε στις 20 Ιουλίου 1974.
Στο βίντεο, η Λατινοπούλου απαγγέλλει το ποίημα «15.7.1974» του Κύπριου ποιητή Λεύκιου Ζαφειρίου και στη συνέχεια καταγγέλλει την «αδιαφορία» της ευρωπαϊκής κοινότητας απέναντι στις ωμότητες που διέπραξαν οι Τούρκοι το 1974. Στην περιγραφή του βίντεο γράφει: «52 χρόνια κατοχής και εισβολής στην Κύπρο μας κι ακόμα εκεί τα αγιασμένα με αίμα εδάφη μας, κάτω από τον Τούρκο εισβολέα και σεις μόνο σιωπή, μπουκωμένοι από τα βρόμικα χρήματα του κατακτητή. Ντροπή σας».
Παραθέτει επίσης ολόκληρο το ποίημα:
«Οι νεκροί βρομούσαν από ʼνα μίλι μακριά, ήταν ανελέητο το τελευταίο καλοκαίρι – τρυπούσε τους ίσκιους των δέντρων τις στέγες των σπιτιών. Φριχτό καλοκαίρι για τους ανθρώπους μπάσαν τους νεκρούς απʼ την πίσω πόρτα στον Άη-Γιάννη, δεν τους χωρούσαν, λέει, τα φέρετρα. Κι ο πιτσιρικάς –πήχτρα το αίμα στα ρούχα του– άνοιγε λάκκους, τον χτυπούσε ο ήλιος ανελέητα στους κροτάφους στη μνήμη βαθιά ως το μέλλον. Τον ήξερες αλλιώτικα τον κυπριώτικο ήλιο θεία Μαρίνα την αυγή με τα περιστέρια στους ώμους. Λεύκιος Ζαφειρίου».
Πέρα από το απόσπασμα της ομιλίας της, η ευρωβουλεύτρια ενσωμάτωσε στο μοντάζ του βίντεο ασπρόμαυρες φωτογραφίες από τα γεγονότα στην Κύπρο.
Στο Facebook, το βίντεο συγκέντρωσε περισσότερες από 656.000 προβολές και πάνω από 2.700 κοινοποιήσεις.
Η παρέμβαση αυτή της ευρωβουλεύτριας πραγματοποιήθηκε με αφορμή τη 52η επέτειο της τουρκικής εισβολής στην Κύπρο, η οποία άρχισε στις 20 Ιουλίου 1974. Πέντε ημέρες νωρίτερα, η στρατιωτική χούντα που βρισκόταν στην εξουσία στην Ελλάδα οργάνωσε πραξικόπημα εναντίον του Προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας, Αρχιεπισκόπου Μακαρίου, το οποίο εκτελέστηκε από την Κυπριακή Εθνική Φρουρά (αρχειοθετημένο εδώ).
Η Τουρκία δικαιολόγησε την εισβολή της 20ής Ιουλίου 1974 επικαλούμενη τα δικαιώματα που θεωρούσε ότι απέρρεαν από τη Συνθήκη Εγγυήσεως του 1960, καθώς και τους κινδύνους που, κατά την ίδια, θα αντιμετώπιζαν οι Τουρκοκύπριοι από την εγκαθίδρυση του πραξικοπηματικού καθεστώτος (αρχειοθετημένο εδώ). Η εισβολή πραγματοποιήθηκε σε δύο φάσεις, από τις 20 έως τις 22 Ιουλίου και από τις 14 έως τις 16 Αυγούστου 1974.
Ήδη από τις 20 Ιουλίου, το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ, με το ψήφισμα 353 (αρχειοθετημένο εδώ), ζήτησε την άμεση κατάπαυση του πυρός, τον τερματισμό της ξένης στρατιωτικής επέμβασης και τον σεβασμό της κυριαρχίας και της εδαφικής ακεραιότητας της Κύπρου. Οι στρατιωτικές επιχειρήσεις οδήγησαν στην κατάληψη του βόρειου τμήματος του νησιού από τις τουρκικές δυνάμεις, σε θανάτους και αγνοουμένους, σε μαζικούς εκτοπισμούς πληθυσμών, καθώς και στη διαίρεση της Κύπρου, η οποία συνεχίζεται μέχρι σήμερα. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχει καταδικάσει τη συνεχιζόμενη κατοχή και τις παραβιάσεις που διαπράχθηκαν από τις τουρκικές δυνάμεις, μεταξύ των οποίων η σεξουαλική βία, οι αναγκαστικοί εκτοπισμοί και οι αναγκαστικές εξαφανίσεις (αρχειοθετημένο εδώ).
Ωστόσο, τα διαθέσιμα στοιχεία συνδέουν το ποίημα με τη βία και τους θανάτους που προκάλεσε το πραξικόπημα της 15ης Ιουλίου 1974 στην Κύπρο και όχι με την τουρκική εισβολή, η οποία άρχισε πέντε ημέρες αργότερα. Επιπλέον, μία από τις φωτογραφίες που χρησιμοποιήθηκαν δεν σχετίζεται με τα γεγονότα του 1974.
Τι γνωρίζουμε: το ποίημα για το πραξικόπημα
Το ποίημα που απήγγειλε η ακροδεξιά ευρωβουλεύτρια γράφτηκε από τον Κύπριο ποιητή Λεύκιο Ζαφειρίου, ο οποίος γεννήθηκε στη Λάρνακα το 1948 και πέθανε το 2022. Όπως αναφέρει σε ανακοίνωσή του στις 21 Φεβρουαρίου 2022 το κυπριακό Υπουργείο Παιδείας (αρχειοθετημένο εδώ), ο Ζαφειρίου εργάστηκε ως εκπαιδευτικός στην Κύπρο, αφού ολοκλήρωσε τις σπουδές του στη Φιλολογία στην Αθήνα. Το 1977, η δεύτερη ποιητική συλλογή του, με τίτλο «Σχεδόν Μηδίζοντες», τιμήθηκε με το Κυπριακό Κρατικό Βραβείο Ποίησης. Το ποίημα «15.7.1974» περιλαμβάνεται σε αυτή τη συλλογή.
Ο τίτλος του παραπέμπει στην ημερομηνία του πραξικοπήματος της 15ης Ιουλίου 1974 εναντίον του Προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας, Αρχιεπισκόπου Μακαρίου (αρχειοθετημένο εδώ), και όχι στην τουρκική εισβολή, η οποία άρχισε πέντε ημέρες αργότερα, στις 20 Ιουλίου 1974 (αρχειοθετημένο εδώ).
Σύμφωνα με την ιστορική αναδρομή που δημοσίευσε το κυπριακό Υπουργείο Παιδείας, οι συγκρούσεις για την επικράτηση του πραξικοπήματος της 15ης Ιουλίου 1974 προκάλεσαν πολλά θύματα, με τον αριθμό των νεκρών να υπολογίζεται σε περίπου 100 (αρχειοθετημένο εδώ).
Στο ποίημα παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον η αναφορά στον Άη Γιάννη. Συγκεκριμένα, αναφέρεται: «(…) Φριχτό καλοκαίρι για τους ανθρώπους μπάσαν τους νεκρούς απʼ την πίσω πόρτα στον Άη-Γιάννη (…)». Η Επιτροπή Καταρτισμού και Τήρησης Μητρώου Μαχητών της Αντίστασης, η οποία συστάθηκε βάσει της κυπριακής νομοθεσίας, καταγράφει τον θάνατο τεσσάρων κατοίκων της συνοικίας του Άη Γιάννη στη Λάρνακα, στις 15 Ιουλίου 1974 (αρχειοθετημένο εδώ και εδώ).
Σύμφωνα με το Μητρώο της Επιτροπής, ο Ανδρέας Θεοδοσίου, 14 ετών, ο Γεώργιος Χαραλάμπους, 17 ετών, ο Αχιλλέας Κουρτελλής, 24 ετών, και ο Γεώργιος Χατζηστεφανής, 46 ετών, συμμετείχαν άοπλοι σε πορεία υπέρ του Μακαρίου. Έπεσαν νεκροί από τα πυρά των πραξικοπηματιών στην περιοχή της Ακρόπολης στη Λάρνακα.
Σύμφωνα με μαρτυρία του πατέρα του Ανδρέα Θεοδοσίου, την οποία παραθέτει η Επιτροπή, το σώμα του γιου του είχε παραμείνει επί τρεις ημέρες έξω από τους ψυκτικούς θαλάμους του παλιού Νοσοκομείου Λάρνακας και είχε αρχίσει να αναδίδει έντονη δυσοσμία. Ανέφερε επίσης ότι οι πραξικοπηματίες ανάγκασαν τους γονείς να σκάψουν βιαστικά τον τάφο του παιδιού τους υπό την απειλή των όπλων.
Η μαρτυρία αυτή παρουσιάζει σημαντικές ομοιότητες με τις αναφορές του ποιήματος στη δυσοσμία των νεκρών, στον Άη Γιάννη και στο σκάψιμο των τάφων. Ωστόσο, δεν υπάρχει άμεση δήλωση του Ζαφειρίου ούτε άλλη πρωτογενής πηγή που να επιβεβαιώνει ότι το ποίημα περιγράφει συγκεκριμένα τον θάνατο αυτών των τεσσάρων ανθρώπων.
Σε άρθρο σχετικά με την επίδραση των γεγονότων του 1974 στην κυπριακή ποίηση, το Limassol Today εντάσσει το ποίημα του Ζαφειρίου στην ενότητα που αφορά το πραξικόπημα (αρχειοθετημένο εδώ). Το άρθρο εξηγεί ότι ο ποιητής ξεκινά από «τη φρίκη και τον θάνατο» της 15ης Ιουλίου 1974 και καταλήγει στην ανάμνηση ενός ανέμελου κυπριακού καλοκαιριού που έχει πλέον παρέλθει.
Αμέσως μετά την παρουσίαση του ποιήματος, το άρθρο ανοίγει ξεχωριστή ενότητα αφιερωμένη στην τουρκική εισβολή της 20ής Ιουλίου. Σε αυτή παρατίθενται άλλα ποιήματα σχετικά με τις λεηλασίες, τους εκτοπισμούς πληθυσμών, την Αμμόχωστο και την κατοχή.
Το ποίημα «15.7.1974» δεν περιέχει καμία αναφορά στην Τουρκία, στον τουρκικό στρατό, στην απόβαση στην Κερύνεια ή στην εισβολή.
Φωτογραφία από το 1964
Εκτός από το ποίημα, η ευρωβουλεύτρια Αφροδίτη Λατινοπούλου προβάλλει στο βίντεο και την ακόλουθη φωτογραφία:
Ωστόσο, η συγκεκριμένη φωτογραφία τραβήχτηκε το 1964 και όχι το 1974, από τον διάσημο Βρετανό φωτορεπόρτερ πολέμου Ντον ΜακΚάλιν (αρχειοθετημένο εδώ). Συγκεκριμένα, το 1964 η βρετανική εφημερίδα The Observer έστειλε τον ΜακΚάλιν στην Κύπρο για να καλύψει τις διακοινοτικές συγκρούσεις στο νησί (αρχειοθετημένο εδώ).
Οι φωτογραφίες που τράβηξε εκεί αποτέλεσαν τις πρώτες πολεμικές φωτογραφίες του.
Με τη συγκεκριμένη φωτογραφία κέρδισε, μάλιστα, το βραβείο World Press Photo of the Year για το 1964 (αρχειοθετημένο εδώ). Η λεζάντα της φωτογραφίας στον ιστότοπο του World Press Photo αναφέρει στα αγγλικά: «20 Μαρτίου 1964, Καζιβερά, Κύπρος. Μια Τουρκοκύπρια θρηνεί τον νεκρό σύζυγό της, θύμα της εμφύλιας σύγκρουσης στην Κύπρο μεταξύ Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων».
Συμπέρασμα
Το ποίημα «15.7.1974» του Λεύκιου Ζαφειρίου αναφέρεται στο πραξικόπημα της 15ης Ιουλίου 1974 στην Κύπρο, πέντε ημέρες πριν από την έναρξη της πρώτης φάσης της τουρκικής εισβολής, στις 20 Ιουλίου 1974. Επιπλέον, μία από τις φωτογραφίες που χρησιμοποιούνται στο βίντεο της ευρωβουλεύτριας δεν σχετίζεται με την εισβολή του 1974, αλλά απεικονίζει μια Τουρκοκύπρια να θρηνεί τον σύζυγό της, ο οποίος σκοτώθηκε κατά τις διακοινοτικές συγκρούσεις του 1964. Η φωτογραφία τραβήχτηκε από τον διάσημο Βρετανό φωτορεπόρτερ πολέμου Ντον ΜακΚάλιν.