Σχετικά με εμάς

Ποιοι είμαστε

Ανεξάρτητο ιστολόγιο έρευνας και διασταύρωσης ισχυρισμών που κυκλοφορούν σε κοινωνικά δίκτυα και ΜΜΕ και ιδρύθηκε το 2017.

Διαχειριστής: Θάνος Σιτίστας (Επαχτίτης)
Στρατιωτικός ε.α. Πρώην μέλος της ομάδας Ελληνικά Hoaxes. Κάτοχος πιστοποιητικού εξειδικευμένης επιμόρφωσης για το Πρόγραμμα Συμπληρωματικής εξ Αποστάσεως Εκπαίδευσης του Κέντρου Επιμόρφωσης και Δια Βίου Μάθησης του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών με αντικείμενο «Αμυντικός – Αστυνομικός Αναλυτής: Ηλεκτρονική Δημοσιογραφία Άμυνας και Ασφάλειας». Έχει ολοκληρώσει επιτυχώς το πρόγραμμα «Κυβερνοέγκλημα και Κυβερνοασφάλεια» του Κέντρου Επιμόρφωσης και Δια Βίου Μάθησης του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών. Παρουσίασε masterclass στην υπηρεσία DG COMM του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, για τους τρόπους αναγνώρισης και καταπολέμησης των ψευδών ειδήσεων. Έχει προσκληθεί σε πολλά διεθνή συνέδρια για την καταπολέμηση των ψευδών ειδήσεων, όπως για παράδειγμα το συνέδριο Fact-Checking in EU, που διοργανώθηκε από το Ευρωκοινοβούλιο με σκοπό τον συντονισμό των ομάδων και οργανισμών που ελέγχουν τις ψευδείς ειδήσεις στην Ευρώπη, με απώτερο σκοπό την ανάληψη πρωτοβουλιών για την αντιμετώπιση των προκλήσεων στο θέμα της παραπληροφόρησης ενόψει των Ευρωεκλογών του Μαΐου 2019. Έχει συμμετάσχει ως ομιλητής, μεταξύ άλλων στα συνέδρια Global Fact 8, Global Fact 9, RightsCon 2022, EU Disinfo Lab 2022 κ. α., με θέμα την πρόληψη και καταπολέμηση της ρητορικής μίσους και των απειλών εναντίον των ελεγκτών ειδήσεων. Έχει κάνει παρουσιάσεις και ομιλίες για το φαινόμενο της παραπληροφόρησης στην Ελλάδα και τις σχετικές υβριδικές απειλές, μεταξύ άλλων στο EU DisinfoLab 2022 Annual Conference. Συμμετείχε ως συγγραφέας για το κεφάλαιο με τίτλο “The Scourge of Fake News in Greece”, στην peer-reviewed έκδοση του European Integration and Democracy Series, που εκδίδεται από το Κέντρο Δημοκρατικών Σπουδών (CDDS) του Πανεπιστημίου Białystok στην Πολωνία σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο Vrije Universiteit Brussel του Βελγίου. Μέλος της Ένωσης Δημοσιογράφων Περιοδικού και Ηλεκτρονικού Τύπου (Ε.ΔΗ.Π.Η.Τ) Μακεδονίας – Θράκης.

Σκοπός: Η παραπληροφόρηση αποτελεί απειλή για τη Δημοκρατία και μπορεί να καταστρέψει ζωές. Προωθεί το μίσος και την πόλωση. Μπορεί να αποτελέσει όπλο άσκησης “μαλακής ισχύος” από άλλα κράτη, με σκοπό τη διάβρωση της κοινωνικής συνοχής και τον αρνητικό επηρεασμό της κοινής γνώμης. Η παραπληροφόρηση σε θέματα υγείας, μπορεί να στοιχίσει ζωές. H καταπολέμηση αυτών των απειλών, αποτελεί το κύριο στόχο του Greece Fact Check. Θέλουμε επίσης να παρέχουμε ενημέρωση στους αναγνώστες για τους τρόπους που μπορούν να αναπτύξουν κριτική σκέψη, να αξιολογούν και να ξεχωρίζουν τις ψευδής ειδήσεις.

“Χωρίς αλήθεια δεν υπάρχει λογοδοσία και χωρίς λογοδοσία δεν υπάρχει δημοκρατία

Χρηματοδότηση και ανεξαρτησία

Το Greece Fact Check δε δέχεται την παραμικρή χρηματοδότηση από το κράτος και κόμματα. Η παρούσα πρωτοβουλία είναι μέχρι στιγμής μη κερδοσκοπική, χωρίς κανένα έσοδο. Η συμμετοχή σε πολιτικά κόμματα απαγορεύεται αυστηρά, καθώς και οποιαδήποτε δημόσια δήλωση ή τοποθέτηση, υπέρ ή κατά κάποιου κόμματος.

Ανεύρεση ισχυρισμών προς διερεύνηση

Η ανεύρεση ειδήσεων/ισχυρισμών προς διερεύνηση της εγκυρότητά τους, γίνεται μέσω προτάσεων από αναγνώστες μας, και παρακολούθηση της επικαιρότητας. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται σε ισχυρισμούς που παρουσιάζουν υψηλή διάδοση μέσω ιστοσελίδων και κοινωνικών δικτύων, και προκαλούν ανησυχία στο αναγνωστικό κοινό. Το ίδιο ισχύει για ισχυρισμούς που στρέφονται εναντίον ατόμων, ή στοχοποιούν κοινωνικές ομάδες. Για παράδειγμα, κατά την περίοδο κρίσεων, που μπορεί να κυμαίνονται από πολεμικές συγκρούσεις, οικονομικές και υγειονομικές κρίσεις, έως φυσικές καταστροφές, δίνουμε μεγαλύτερη προτεραιότητα.

Τι δεν διερευνούμε

Δεν διερευνούμε σάτιρα και θέματα life style. Δεν ελέγχουμε ισχυρισμούς όταν δεν υπάρχουν αρκετά δεδομένα τεκμηρίωσης, παρά μόνο εάν αυτά προκύψουν στην πορεία. Δεν ελέγχουμε γνώμες και απόψεις, παρά μόνο όταν περιέχουν κάποιο ψευδή ισχυρισμό ή δεδομένο. Δεν ελέγχουμε αστυνομικές έρευνες, ή εν εξελίξει δικαστικά θέματα, διότι τα τελικά πορίσματα και οι αποφάσεις, μπορούν να αλλάξουν στην πορεία. Δεν ελέγχουμε ισχυρισμούς που έχουν χαμηλή διάδοση, προκειμένου να μην τους δώσουμε μεγαλύτερη δημοσιότητα.

Ο υπό εξέταση ισχυρισμός, ερευνάται διεξοδικά από τον συντάκτη. Για να ολοκληρωθεί η έρευνα, γίνεται εξακρίβωση της αρχικής πηγής, απ’ όπου προήλθε. Εάν κριθεί αναγκαίο, επικοινωνούμε με την πηγή. Κατόπιν, γίνεται διασταύρωση με αξιόπιστα δεδομένα, που προέρχονται από ανοικτές πηγές, τις οποίες μπορεί να ελέγξει ο αναγνώστης, μέσω τις παράθεσης ενεργού λινκ προς αυτές. Τα δεδομένα αναλύονται με σαφήνεια, για να γίνονται κατανοητά απ’ όλους. Αν απαιτηθεί, γίνεται έρευνα και ανάλυση εικόνων, βίντεο και ήχου. Σε κάθε περίπτωση, ο αναγνώστης πρέπει να έχει πρόσβαση στα δεδομένα που παραθέτουμε, για να καταλήξει μόνος του στο αν συμφωνεί ή διαφωνεί με το συμπέρασμά μας. Αν διαφωνείτε, μπορείτε να επικοινωνήσετε μαζί μας, για να προβούμε σε επανέλεγχο.

Μεθοδολογία και εργαλεία που χρησιμοποιούμε

– Πέρα από την εξακρίβωση της αρχικής πηγής ενός ισχυρισμού, η διασταύρωση ειδήσεων γίνεται με την εξακρίβωση της αλληλουχίας των γεγονότων, την αξιολόγηση των παρεχομένων στοιχείων (πχ εικόνες, ισχυρισμοί κτλ) την επικοινωνία με αυτόπτες μάρτυρες και τις τοπικές Αρχές.

– Η προστασία της ταυτότητας ανθρώπων που δε θέλουν ή δεν πρέπει να κατονομαστούν, αποτελεί κύριο μέλημά μας (για παράδειγμα, εάν δεν είναι δημόσια πρόσωπα).

– Κατά κανόνα, χρησιμοποιούμε πρωτογενείς ανοιχτές πηγές και συμπληρωματικά δευτερογενείς. Πηγές που δεν θέλουν να κατονομαστούν, χρησιμοποιούνται επικουρικά.

– Η μεθοδολογία μας περιλαμβάνει τη χρήση εργαλείων διασταύρωσης ειδήσεων που υπάρχουν διαθέσιμα στο διαδίκτυο και είναι προσβάσιμα απ’ όλους.

– Η χρήση των μηχανών αναζήτησης, συνήθως της Google, μπορεί να μας προσφέρει πολλές πληροφορίες για τε θέμα που διερευνούμε. Για παράδειγμα, με τη χρήση λέξεων κλειδιών, ή φράσεων. Το Google Advanced Search, μας επιτρέπει να παραμετροποιήσουμε την αναζήτησή μας. Το Google Translate, μας έχει βοηθήσει πολλές φορές να μεταφράσουμε λέξεις κλειδιά, για παράδειγμα από τα αγγλικά στα ρωσικά κτλ, τις οποίες χρησιμοποιούμε για να βρίσκουμε άρθρα σε άλλες γλώσσες. Υπάρχουν και άλλες μηχανές αναζήτησης, όπως η Bing, η Yahoo, η Yandex, η Baidu, η DuckDuckGo κ.α. Πολλές φορές είναι δυνατό να βρούμε διαφορετικά αποτελέσματα σε κάθε μηχανή αναζήτησης.

– Βρίσκοντας την αρχική πηγή ενός ισχυρισμού, μπορεί να διαπιστώσουμε ότι προήλθε από κάποια αναξιόπιστη πηγή, όπως για παράδειγμα μια ιστοσελίδα που προωθεί θεωρίες συνωμοσίας (παράδειγμα εδώ).

– Η αναζήτηση εικόνας γίνεται μέσω των δυνατοτήτων που προσφέρουν μηχανές αναζήτησης όπως η Google, η Yandex και η Baidu, καθώς και σχετικών εφαρμογών όπως το TinEye. Σε αυτές τις εφαρμογές, μια εικόνα μπορεί να μεταφορτωθεί (upload) και να δούμε που αλλού έχει δημοσιευτεί. Το TinEye, προσφέρει την επιπλέον δυνατότητα να δούμε επακριβώς χρονολογικά που και πότε ανέβηκε μια εικόνα. Παράδειγμα άρθρου που χρησιμοποιήθηκε αντίστροφη αναζήτηση εικόνας εδώ.

– Άλλα εργαλεία περιλαμβάνουν το Fotoforensics ένα εργαλείο που προσφέρει κάποιες δυνατότητες διερεύνησης γνησιότητας ή επεξεργασίας εικόνας, το WolframAlpha μια “μηχανή υπολογιστικής γνώσης“,  που επιτρέπει μεταξύ άλλων την εξακρίβωση των καιρικών συνθηκών σε συγκεκριμένη τοποθεσία, ημερομηνία και ώρα (παράδειγμα εδώ), το EXIF Data Viewer που επιτρέπει την εύρεση μεταδεδομένων (metadata) σε εικόνες. Τα μεταδεδομένα, εφόσον υπάρχουν σε μια εικόνα, μπορούν να μας προσφέρουν πολλές πληροφορίες, όπως πότε και που τραβήχτηκε μια φωτογραφία. Σε όλες τις περιπτώσεις, η εικόνα που θέλουμε να εξετάσουμε, μπορεί να μεταφορτωθεί στα προαναφερθέντα εργαλεία. Δυστυχώς, οι εικόνες που υπάρχουν στα κοινωνικά δίκτυα, δεν έχουν μεταδεδομένα.

– Η χρήση δεδομένων από άλλες ιστοσελίδες διασταύρωσης ειδήσεων, ή έγκυρων και αναγνωρισμένων για την αξιοπιστία τους ενημερωτικών οργανισμών. Παραδείγματα ιστοσελίδων διασταύρωσης ειδήσεων, αποτελούν το Politifact, το Fullfact, το Reuters Fact Check, το AFP Fact Check και πολλές ακόμη. Εδώ βρίσκουμε μια λίστα με ορισμένους οργανισμούς διασταύρωσης ειδήσεων ανά χώρα.

– Η χρήση εργαλείων όπως το Google Maps, Google Street View και Google Earth (προτιμότερο να την κατεβάσουμε ως εφαρμογή στον υπολογιστή), βοηθούν στον γεωγραφικό εντοπισμό σημείων όπου διάφορα γεγονότα φέρεται να έλαβαν χώρα. Μπορούμε να δούμε εξωτερικές εικόνες κτιρίων και άλλων σημείων ενδιαφέροντος, τρισδιάστατη απεικόνιση, καθώς και να μετρήσουμε αποστάσεις είτε οδικά, περπατώντας, μέσω συγκοινωνιών, ή ακόμη και σε ευθεία γραμμή.

– Όσον αφορά την έρευνα για βίντεο, το YouTube Data Viewer της Amnesty International, βοηθάει στην εξακρίβωση στοιχείων, όπως ακριβή χρόνο μεταφόρτωσης ενός βίντεο και εξαγωγή εικόνων για αντίστροφη αναζήτησή τους, μέσω των μηχανών που αναφέραμε πιο πάνω. Το εργαλείο InVID WeVerify, μπορεί να τοποθετηθεί ως επέκταση (extention) στον περιηγητή της Google, για τον έλεγχο βίντεο και εικόνων.

– Το εργαλείο Fact Check Explorer της Google, δίνει τη δυνατότητα ανεύρεσης άρθρων ελέγχου γεγονότων, ανάλογα με τη λέξη/λέξεις κλειδιά που θα εισάγουμε. Η Google, προσφέρει μια σειρά από συμβουλές για το πως μπορούν οι αναγνώστες να αξιολογούν τις πληροφορίες που βρίσκουν στην πλατφόρμα της.

– Μια ακόμη βάση δεδομένων, σχετικά με την παραπληροφόρηση για την πανδημία COVID-19, είναι το The CoronaVirusFacts/DatosCoronaVirus Alliance Database, του Ινστιτούτου Poynter. Και σε αυτή την περίπτωση, κάνουμε αναζήτηση με λέξη ή λέξεις κλειδιά.

– Το εργαλείο CrowdTangle Link Checker (μπορεί να τοποθετηθεί ως επέκταση), μας βοηθά να δούμε πόσες φορές ένα λινκ έχει διαμοιραστεί στο διαδίκτυο και από ποιους.

– Το εργαλείο HOAXY, μας βοηθάει να οπτικοποιήσουμε τη διάδοση διαφόρων ισχυρισμών στο Twitter, με βάση λέξεις κλειδιά. Για παράδειγμα, αν εισάγουμε τη λέξη “Ουκρανία”, θα δούμε τη διάδοσή της. Για να το χρησιμοποιήσουμε, απαιτείται να έχουμε λογαριασμό στο Twitter. Ένα ακόμη εργαλείο που μας βοηθά, μεταξύ άλλων, να αναλύσουμε λογαριασμούς στο Twitter (π.χ. αν είναι αληθινοί ή bot), είναι η εφαρμογή TruthNest, που έχει αναπτυχθεί από την εταιρία Athens Technology Center (ATC). Και εδώ απαιτείται να έχουμε λογαριασμό στο Twitter.

– Χρησιμοποιούμε επίσης μηχανές αρχειοθέτησης λινκ όπως το Wayback Machine, που διαθέτουν αποθηκευμένα δισεκατομμύρια συνδέσμους οι οποίοι μπορεί να μην είναι πλέον διαθέσιμοι στο διαδίκτυο. Αυτοί οι σύνδεσμοι, ακόμη και αν έχουν αφαιρεθεί ή τροποποιηθεί από τον δημιουργό τους, μπορεί να έχουν αποθηκευτεί στην αρχική τους μορφή. Δείτε για παράδειγμα πως ήταν μια ιστοσελίδα το 2008 και πως είναι σήμερα.

– Ένα ακόμη εργαλείο που έχουμε χρησιμοποιήσει, είναι το Interactive Media Bias Chart, που υποδεικνύει την πολιτική μεροληψία διαφόρων ΜΜΕ του εξωτερικού. Παραδείγματος χάριν, το χρησιμοποιήσαμε σε αυτό το άρθρο, για να διαπιστώσουμε την αξιοπιστία μιας ιστοσελίδας. Το συγκεκριμένο εργαλείο, δεν καλύπτει ελληνικά ΜΜΕ. Ένα ακόμη εργαλείο με ανάλογες δυνατότητες, είναι το Media Bias/Fact-Check.

– Για τον έλεγχο ισχυρισμών που απαιτούν την προσκόμιση αριθμητικών δεδομένων κάνουμε χρήση αναγνωρισμένων πηγών όπως η Ευρωπαϊκή Στατιστική Υπηρεσία (Eurostat), η UNICEF, η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες (UNHCR) κτλ.

– Για τη διασταύρωση ψευδοεπιστημονικών/ψευδοϊατρικών ισχυρισμών, χρησιμοποιούμε πηγές από τη διεθνή βιβλιογραφία (πχ Pubmed, Scopus κτλ), δεδομένα αξιόπιστων οργανισμών όπως ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (WHO), η Αμερικανική Υπηρεσία Τροφίμων και Φαρμάκων (FDA), η Αμερικανική Αντικαρκινική Εταιρία (ACS), το Cancer Research UK, τον Εθνικό Οργανισμό Δημόσιας Υγείας (ΕΟΔΥ), τον ΕΟΦ κτλ. (Δείτε εδώ παράδειγμα άρθρου μας που χρησιμοποιούμε δεδομένα από αναγνωρισμένους και αξιόπιστους διεθνείς οργανισμούς). Χρησιμοποιούμε επίσης δεδομένα από ιστοσελίδες με αναγνωρισμένο κύρος και αξιοπιστία όπως το Quackwatch, το Science Based Medicine κτλ. (Δείτε εδώ παράδειγμα άρθρου μας που κάνουμε χρήση δεδομένων από το έγκυρο Quackwatch).

Χρησιμοποιούμε τις γνώμες καταξιωμένων επιστημόνων με διεθνές κύρος. Παράδειγμα εδώ, εδώ, εδώ και εδώ και επιστημονικών ιστοτόπων (παράδειγμα εδώ).

Πρέπει επίσης να αναφέρουμε, πως συχνά αναδημοσιεύουμε άρθρα του Fact-Check Cyprus, που αποτελείται από μια ομάδα επιστημόνων η οποία εθελοντικά διαψεύδει ανακριβείς ή ψευδείς αναρτήσεις στον Κυπριακό κυβερνοχώρο.

Άλλα στοιχεία που προσμετρούμε και που μας παραπέμπουν σε πιθανή παραπληροφόρηση:
Μετάφραση. Εάν το κείμενο που διαβάζουμε είναι κακομεταφρασμένο ή αυτόματα μεταφρασμένο μέσω Google Translate, κάτι δεν πάει καλά. Σε αυτή την περίπτωση, απομονώνουμε λέξεις κλειδιά από το κείμενο καθώς και ονόματα και τοποθεσίες και κάνουμε αναζήτηση μέσω Google. Με αυτό το τρόπο θα βρούμε την αρχική πηγή που μπορεί να είναι κάποια αναξιόπιστη σελίδα.
Ορθογραφία και συντακτικό. Οι hoaxers συχνά κάνουν ορθογραφικά και συντακτικά λάθη ακόμη και αν γράφουν στη γλώσσα τους. Κάτι τέτοιο θα πρέπει να μας υποψιάσει.
Ονόματα. Άρθρα που δε φέρουν υπογραφή ή άρθρα που επικαλούνται “ανώνυμες πηγές” θα πρέπει να αντιμετωπίζονται με δυσπιστία. Ο καθένας μπορεί να γράψει και να ισχυριστεί οτιδήποτε στο διαδίκτυο, ειδικά εάν είναι ανώνυμος. Οι “ανώνυμες πηγές” θα πρέπει επίσης να μας υποψιάζουν, ειδικά όταν τις επικαλούνται ιστοσελίδες με χαμηλή αξιοπιστία.
Τοποθεσία και ημερομηνία. Εάν το άρθρο δε διευκρινίζει την τοποθεσία και την ημερομηνία του γεγονότος που περιγράφει, κάτι δεν πάει καλά. Μια αναζήτηση του τίτλου ή μέρους του περιεχομένου μέσω Google, μπορεί να μας αποκαλύψει εάν πρόκειται για νέα ή ανακυκλωμένη είδηση.
Καθόλου στοιχεία. Υπάρχουν περιπτώσεις που είναι αδύνατο να διαψεύσουμε ένα δημοσίευμα, επειδή πολύ απλά τα στοιχεία που περιέχει, είναι ελάχιστα έως ανύπαρκτα. Εάν δεν μπορούμε να κάνουμε διασταύρωση από τρίτες αξιόπιστες πηγές, θα πρέπει να θεωρήσουμε τον ισχυρισμό ως ανεπιβεβαίωτο ή αναπόδεικτο.
Πηγές. Εάν το άρθρο που διαβάζουμε διατυπώνει επιθετικούς ισχυρισμούς, χωρίς να παραθέτει αξιόπιστες πηγές με ενεργά λινκ για να μπορεί ο αναγνώστης να επιβεβαιώσει την πληροφορία, τότε δε θα πρέπει να λαμβάνεται σοβαρά υπόψιν.

Τέλος, το feedback των αναγνωστών μας είναι ένα βασικό εργαλείο για τη συμπλήρωση των στοιχείων, αλλά και της προσθήκης διορθώσεων.

Πληροφορίες για την ενότητα “Media Literacy“, τη μεθοδολογία και τα εργαλεία που χρησιμοποιούμε, καθώς και συμβουλές προς τους αναγνώστες μας μπορείτε να βρείτε στους παρακάτω συνδέσμους:

Επιβίωση στην εποχή των fake news – Παραδείγματα, συμβουλές και εργαλεία

Εξηγώντας την επιστήμη στους αρνητές της

Από τη μετα-αλήθεια στη μετα-πραγματικότητα: το μέλλον της παραπληροφόρησης

Επιβιώνοντας στην εποχή του λαϊκισμού και της “μετά-αλήθειας”

Πολιτική διορθώσεων

Δεν κατέχουμε το αλάθητο. Οι αναγνώστες μας ενθαρρύνονται να επικοινωνούν μαζί μας, για να επισημαίνουν τυχόν λάθη μας, ή παραλείψεις μέσω της επιλογής Επικοινωνία / Προτάσεις, στο κύριο μενού. Η υποβολή παρατηρήσεων και προτάσεων λαμβάνεται υπόψιν και εφόσον στοιχειοθετουνται, μπορούν να συμπληρωθούν ως προσθήκες ή διορθώσεις στο σχετικό άρθρο, με σχετική ευδιάκριτη επισήμανση. Θα καταβάλλεται προσπάθεια για εφαρμογή διορθώσεων εντός 48 ωρών. Σε περίπτωση που προκύψουν νέα ή ανανεωμένα δεδομένα, ή διαπιστώσουμε κάποια παράλειψη από μέρους μας, προχωρούμε σε σχετική επισήμανση. Για μεγαλύτερη διαφάνεια, επισημαίνουμε και την ημερομηνία διόρθωσης ή τροποποίησης.

Παράδειγμα πρόσφατης διόρθωσης (οι διορθώσεις αναφέρονται στο τέλος κάθε άρθρου, με σχετική επισήμανση)

Ρωσική προπαγάνδα: Από την “αποναζιστικοποίηση” στην “αποδαιμονοποίηση” της Ουκρανίας