ΙΣΧΥΡΙΣΜΟΣ: Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν: «Η ελευθερία του λόγου είναι ένας ιός και η λογοκρισία το εμβόλιο».
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ: Η δήλωση της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν δεν αφορά ούτε τη λογοκρισία ούτε τον περιορισμό της ελευθερίας της έκφρασης. Αντίθετα, εντάσσεται ξεκάθαρα στο πλαίσιο της πρόληψης της παραπληροφόρησης μέσω γνώσης και ενδυνάμωσης των πολιτών. Η παραποίηση των δηλώσεών της, αλλοιώνει πλήρως το νόημά τους και δημιουργεί ένα ψευδές αφήγημα περί μιας αυταρχικής Ευρωπαϊκής Ένωσης που θέλει να περιορίσει τις ελευθερίες των πολιτών.
Η Πρόεδρος της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, φέρεται να δήλωσε σε βίντεο πως “Η ελευθερία του λόγου είναι ένας ιός και η λογοκρισία το εμβόλιο”. Ο ισχυρισμός εμφανίστηκε σε διάφορες ιστοσελίδες όπως europost.gr, pronews.gr, thefaq.gr, choratouaxoritou.gr και σε πολλές αναρτήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, όπως αυτή του δημοσιογράφου Θανάση Αυγερινού. Ακολουθεί παράδειγμα.
Τι ισχύει
Το βίντεο όντως δείχνει την Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν στο Copenhagen Democracy Summit τον Μάιο του 2024. Μίλησε για την παραπληροφόρηση και τις προσπάθειες ενίσχυσης της ανθεκτικότητας της κοινωνίας, περιγράφοντάς την μεταφορικά ως “ιό”, για να περιγράψει τον τρόπο με τον οποίο η προληπτική αποδόμηση αφηγημάτων (prebunking) μπορεί να λειτουργήσει όπως ο “εμβολιασμός” απέναντί της (σελ. 5 απομαγνητοφώνησης). Σκοπός είναι να ενισχυθεί η ικανότητα των πολιτών να αναγνωρίζουν τεχνικές χειραγώγησης πριν αυτές εξαπλωθούν.
“Καθώς η τεχνολογία εξελίσσεται, χρειάζεται να οικοδομήσουμε κοινωνική ανοσία απέναντι στη χειραγώγηση της πληροφορίας. Έρευνες έχουν δείξει ότι το prebunking είναι πιο αποτελεσματικό από το debunking. Το prebunking είναι το αντίθετο του debunking. Με λίγα λόγια, η πρόληψη είναι προτιμότερη από τη θεραπεία. Αν σκεφτούμε τη χειραγώγηση της πληροφορίας ως έναν ιό, τότε αντί να αντιμετωπίζουμε τη μόλυνση αφού έχει ήδη εδραιωθεί, κάτι που αντιστοιχεί στο debunking, είναι καλύτερο να εμβολιάζουμε, ώστε ο οργανισμός να αποκτά ανοσία. Το prebunking ακολουθεί την ίδια προσέγγιση. Επειδή η παραπληροφόρηση βασίζεται στο ότι οι άνθρωποι τη μεταδίδουν ο ένας στον άλλον, είναι απαραίτητο οι πολίτες να γνωρίζουν ποια είναι η επιρροή της κακόβουλης πληροφορίας και ποιες τεχνικές χρησιμοποιεί. Όσο αυξάνεται αυτή η γνώση, τόσο μειώνονται οι πιθανότητες να επηρεαστούμε. Και έτσι ενισχύεται η κοινωνική ανθεκτικότητα που θα χρειαστούμε.“
Η ψευδής φράση που κυκλοφορεί στα κοινωνικά δίκτυα αποτελεί εσκεμμένη διαστρέβλωση αυτής της μεταφοράς. Αντικαθιστά σκόπιμα τη φράση “χειραγώγηση πληροφορίας” από τρίτους με την “ελευθερία της έκφρασης” και την “προληπτική αποδόμηση” με τη λέξη “λογοκρισία”, αλλάζοντας εντελώς το νόημα Αξίζει να αναφερθεί πως η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, είχε ήδη τονίσει νωρίτερα στην ομιλία της, ότι η ελευθερία του λόγου, να λέει ο καθένας ότι θέλει, να διαμαρτύρεται και να διαδηλώνει, είναι “χαρακτηριστικά γνωρίσματα της σύγχρονης δημοκρατίας μας“.
Τι είναι το prebunking (σύμφωνα με το European Fact-Checking Standards Network – EFCSN)
“Το prebunking είναι μια προληπτική, τεκμηριωμένη στρατηγική επικοινωνίας που προετοιμάζει τα άτομα να αντιστέκονται στη χειραγώγηση πριν ακόμη έρθουν σε επαφή με την παραπληροφόρηση. Βασίζεται στη θεωρία της ανοσοποίησης και λειτουργεί προειδοποιώντας το κοινό για αναμενόμενες τεχνικές χειραγώγησης, εκθέτοντάς το σε μια “εξασθενημένη” εκδοχή τους και παρέχοντας εκ των προτέρων απαντήσεις και εξηγήσεις. Σε αντίθεση με το debunking, το οποίο παρεμβαίνει αφού η παραπληροφόρηση έχει ήδη διαδοθεί, το prebunking δρα προληπτικά, πριν το περιεχόμενο εξαπλωθεί ή ριζώσει. Μαζί, το prebunking και το debunking αποτελούν συμπληρωματικά στάδια ενός ενιαίου φάσματος παρεμβάσεων για την αντιμετώπιση της παραπληροφόρησης.“
Συμπέρασμα
Η δήλωση της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν δεν αφορά ούτε τη λογοκρισία ούτε τον περιορισμό της ελευθερίας της έκφρασης. Αντίθετα, εντάσσεται ξεκάθαρα στο πλαίσιο της πρόληψης της παραπληροφόρησης μέσω γνώσης και ενδυνάμωσης των πολιτών. Η παραποίηση των δηλώσεών της, αλλοιώνει πλήρως το νόημά τους και δημιουργεί ένα ψευδές αφήγημα περί μιας αυταρχικής Ευρωπαϊκής Ένωσης που θέλει να περιορίσει τις ελευθερίες των πολιτών.