ΙΣΧΥΡΙΣΜΟΣ: «Σ’ έπεισαν Έλληνα ότι υπάρχει κλιματική αλλαγή και γι αυτό φταίει το πλαστικό καλαμάκι, το τζάκι σου, η ξυλόσομπα, η κλανιά της αγελάδας και το φτάρνισμα της γίδας. Το 1965 βλέπετε με τα μάτια σας τι γράφει εφημερίδα της εποχής. Το 1977 είχαμε 48 βαθμούς Κελσίου. Το 1987 είχαμε 47 βαθμός Κελσίου. Εφέτος με κάτι 35άρια, 37άρια και δύο μέρες με 40άρια μας βομβαρδίζουν όλα τα Μέσα Μαζικής Εξαπάτησης ότι έχουμε καύσωνα, κλιματική αλλαγή ή μήπως το πιο σωστό είναι να λέγαμε εγκληματική αλλαγή;;»
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ: Παρότι υψηλές θερμοκρασίες έχουν καταγραφεί και στο παρελθόν στην Ελλάδα, αυτά τα μεμονωμένα περιστατικά δεν αναιρούν την ύπαρξη της κλιματικής αλλαγής. Μελέτες δείχνουν ότι οι μέσες θερμοκρασίες στη χώρα έχουν αυξηθεί τα τελευταία χρόνια, με τη μακροπρόθεσμη τάση να καταγράφει όλο και υψηλότερες τιμές, ενώ οι καύσωνες έχουν γίνει συχνότεροι, μεγαλύτερης διάρκειας και εντονότεροι.
Τέλη Ιουλίου και αρχές Αυγούστου, κυκλοφόρησε στο Facebook ανάρτηση με εικόνα από δημοσίευμα εφημερίδας, στο οποίο αναγράφεται: «Η ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ ΕΙΣ ΛΑΡΙΣΑΝ 45,4 ΥΠΟ ΣΚΙΑΝ». Στην ίδια εικόνα διακρίνεται επίσης το σχόλιο: «Κοίτα ρε παιδάκι μου τι κάνει η Κλιματική Αλλαγή. Στις 27 Ιουλίου 1965 είχαμε 45,4 βαθμούς υπό σκιάν και δεν κάηκε τίποτα. ΟΥΤΕ ΞΕΡΑ ΧΟΡΤΑ ΟΥΤΕ ΘΑΜΝΟΙ. ΤΙΠΟΤΑ».
Η εικόνα συνοδεύεται από τον ισχυρισμό ότι οι υψηλές θερμοκρασίες που είχαν καταγραφεί στην Ελλάδα το 1965, το 1977 και το 1987 δείχνουν πως τα σημερινά επεισόδια ζέστης δεν συνδέονται με την κλιματική αλλαγή.
Η ίδια εικόνα, συνοδευόμενη από τον ίδιο ισχυρισμό, δημοσιεύτηκε και αλλού στο Facebook.
Συνολικά, οι αναρτήσεις στο Facebook έχουν συγκεντρώσει περισσότερες από 410 κοινοποιήσεις, καθώς και εκατοντάδες σχόλια και αντιδράσεις.
Ωστόσο, οι ισχυρισμοί αυτοί είναι παραπλανητικοί και στερούνται του απαραίτητου πλαισίου.
Τι γνωρίζουμε
Μία προηγμένη διαδικτυακή αναζήτηση μας επέτρεψε να εντοπίσουμε το επίμαχο δημοσίευμα, το οποίο εμφανίζεται στην εικόνα που κοινοποιήθηκε στο Facebook, στην πύλη της Ψηφιακής Βιβλιοθήκης Εφημερίδων και Περιοδικού Τύπου της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Ελλάδος. Το απόκομμα δημοσιεύτηκε στις 28 Ιουλίου 1965, στο υπ’ αριθμόν 6402 φύλλο της εφημερίδας «Ελευθερία», όπως επισημαίνεται παρακάτω:
Μπορείτε επίσης να κατεβάσετε την έκδοση της εφημερίδας σε μορφή PDF και να τη δείτε παρακάτω:
Στο δημοσίευμα του 1965 αναφέρεται πράγματι ότι η θερμοκρασία στη Λάρισα είχε φτάσει τους 45,4 βαθμούς Κελσίου, κατά τη διάρκεια ενός πρωτοφανούς για την εποχή καύσωνα.
Παράλληλα, η ανάρτηση στο Facebook αναφέρει δύο ακόμη χρονολογίες και θερμοκρασίες: 48 βαθμούς το 1977 και 47 βαθμούς το 1987 στην Ελλάδα. Το 1977, ένας ισχυρός καύσωνας έπληξε πράγματι τη χώρα, με τη θερμοκρασία να φτάνει τους 48 βαθμούς στην Ελευσίνα (αρχειοθετημένο εδώ). Η συγκεκριμένη θερμοκρασία αποτελούσε για δεκαετίες το ευρωπαϊκό ρεκόρ, σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Μετεωρολογικό Οργανισμό. Το ρεκόρ καταρρίφθηκε στις 11 Αυγούστου 2021 στη Σικελία της Ιταλίας, όπου καταγράφηκαν 48,8 βαθμοί Κελσίου.
Όσον αφορά το 1987, εκείνη τη χρονιά σημειώθηκε πράγματι ένας μεγάλος και πολύνεκρος καύσωνας στην Ελλάδα (αρχειοθετημένο εδώ). Ωστόσο, δεν εντοπίζεται αναφορά σε θερμοκρασία 47 βαθμών Κελσίου. Αντίθετα, οι θερμοκρασίες έφτασαν τους 43-44 βαθμούς για διάστημα μεγαλύτερο των δέκα ημερών. Πρόκειται για τον φονικότερο καύσωνα που έχει καταγραφεί ποτέ στην Ελλάδα (αρχειοθετημένο εδώ), με περισσότερους από 1.300 νεκρούς, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις.
Παρότι αυτοί οι καύσωνες σημειώθηκαν πράγματι, οι θερμοκρασίες που αναφέρονται αποτελούν ακραίες τιμές που καταγράφηκαν στο πλαίσιο μεμονωμένων επεισοδίων. Η κλιματική αλλαγή, όμως, δεν μπορεί να αξιολογηθεί με βάση μεμονωμένες περιπτώσεις, αλλά μέσα από τάσεις που παρατηρούνται σε βάθος δεκαετιών.
Η υπερθέρμανση του πλανήτη περιγράφει «τη σταδιακή θέρμανση της ατμόσφαιρας του πλανήτη μας που καταγράφεται τα τελευταία 150 χρόνια», όπως εξηγεί άρθρο που δημοσιεύτηκε το 2021 από τον οργανισμό έρευνας και ανάλυσης «διαΝΕΟσις», ο οποίος διεξήγαγε μελέτη για τις συνέπειες της κλιματικής αλλαγής στην Ελλάδα (αρχειοθετημένο εδώ). Στο άρθρο διευκρινίζεται ότι η υπερθέρμανση αυτή οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στα αέρια του θερμοκηπίου.
Υπάρχει σαφής συναίνεση στην παγκόσμια επιστημονική κοινότητα σχετικά με την ανθρωπογενή προέλευση της κλιματικής αλλαγής (αρχειοθετημένο εδώ). Επιπλέον, στην έκτη έκθεση αξιολόγησης (αρχειοθετημένη εδώ), η οποία δημοσιεύτηκε μεταξύ 2021 και 2023, η Διακυβερνητική Επιτροπή για την Κλιματική Αλλαγή (IPCC) προειδοποίησε ότι απαιτείται άμεση δράση για τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, οι οποίες αποτελούν μία από τις βασικές αιτίες της υπερθέρμανσης του πλανήτη, ώστε να αποφευχθεί μια καταστροφική κατάσταση στο μέλλον.
Η IPCC συνόψισε τη συγκεκριμένη τάση σε ένα γράφημα που δημοσιεύτηκε στην έκθεσή της τον Αύγουστο του 2021 (αρχειοθετημένη εδώ):
Έτσι, το γράφημα στα αριστερά δείχνει ότι οι θερμοκρασίες έχουν αυξηθεί απότομα κατά τα τελευταία 150 χρόνια. Στα δεξιά, το γράφημα παρουσιάζει πόσο χαμηλότερες θα ήταν οι παγκόσμιες θερμοκρασίες χωρίς τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα και άλλων αερίων του θερμοκηπίου που προέρχονται από τις ανθρώπινες δραστηριότητες.
Η Ελλάδα δεν μένει ανεπηρέαστη από την κλιματική αλλαγή. Σύμφωνα με την ετήσια έκθεση που δημοσίευσε το Climatebook.gr (αρχειοθετημένη εδώ), η οποία βασίζεται, μεταξύ άλλων, σε στοιχεία του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών, το 2025 ήταν η δεύτερη θερμότερη χρονιά που καταγράφηκε στην Ελλάδα κατά τα τελευταία τριάντα χρόνια, με μέση θερμοκρασία 15,3 βαθμών Κελσίου και το 72% των ημερών να παρουσιάζει θερμοκρασίες υψηλότερες από τη μέση κλιματική τιμή. Ιδιαίτερα υψηλές θερμοκρασίες καταγράφηκαν και στις ελληνικές θάλασσες. Παρότι οι βροχοπτώσεις παρέμειναν συνολικά κοντά στα κανονικά επίπεδα, έντονη ξηρασία έπληξε την ανατολική και τη νότια Ελλάδα, ενώ η έκταση της τεχνητής λίμνης του Μόρνου μειώθηκε κατά 49% σε σύγκριση με το 2022. Η χιονοκάλυψη περιορίστηκε κατά 25 έως 30% στη Βόρεια Ελλάδα και την Πίνδο, ενώ η λειψυδρία αποδυναμώνει τα δασικά οικοσυστήματα, γεγονός που υπογραμμίζει την ανάγκη ενίσχυσης της επιστημονικής παρακολούθησης και της προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή.
Το 2022, έκθεση που δημοσιεύτηκε από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Περιβάλλοντος (αρχειοθετημένη εδώ) ανέφερε ότι η διάρκεια και η ένταση των επικίνδυνων για την ανθρώπινη υγεία κυμάτων καύσωνα αυξάνονται και αναμένεται να αυξηθούν σημαντικά σε ολόκληρη την Ευρώπη, «σύμφωνα με όλα τα κλιματικά σενάρια και ιδιαίτερα στη νότια Ευρώπη».
Τέλος, σε μελέτη σχετικά με τη συχνότητα των καυσώνων στην Ελλάδα από το 1950 και μετά (αρχειοθετημένη εδώ), οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι οι καύσωνες γίνονται συχνότεροι, διαρκούν περισσότερο και εκδηλώνονται νωρίτερα μέσα στο έτος, δηλαδή πριν από τη θεωρούμενη «συνήθη» περίοδο του Ιουλίου και του Αυγούστου.
Συμπέρασμα
Παρότι υψηλές θερμοκρασίες έχουν καταγραφεί και στο παρελθόν στην Ελλάδα, αυτά τα μεμονωμένα περιστατικά δεν αναιρούν την ύπαρξη της κλιματικής αλλαγής. Μελέτες δείχνουν ότι οι μέσες θερμοκρασίες στη χώρα έχουν αυξηθεί τα τελευταία χρόνια, με τη μακροπρόθεσμη τάση να καταγράφει όλο και υψηλότερες τιμές, ενώ οι καύσωνες έχουν γίνει συχνότεροι, μεγαλύτερης διάρκειας και εντονότεροι.