Στην περίπτωση της Κίνας, η προπαγάνδα στα social media, όπως το Facebook, συχνά δεν εμφανίζεται ως πολιτική ή κρατικά υποκινούμενη επικοινωνία. Αντίθετα, περνά μέσα από γυναίκες influencers, που δείχνουν απολύτως καθημερινές και φαινομενικά αυθεντικές στιγμές.
Ένα βασικό στοιχείο είναι η λεγόμενη “απόκρυψη ρόλου”. Πολλές από αυτές τις δημιουργούς περιεχομένου παρουσιάζονται ως travel vloggers, food bloggers ή άτομα που δείχνουν τη ζωή τους στην Κίνα. Ωστόσο, σε αρκετές περιπτώσεις έχει αποκαλυφθεί ότι συνδέονται με κρατικά μέσα ή συνεργάζονται με αυτά. Το περιεχόμενό τους είναι κυρίως lifestyle, αλλά με σταθερή κατεύθυνση, παρουσιάζοντας την Κίνα με θετικό τρόπο και αποφεύγοντας ή αντικρούοντας κριτική για ζητήματα όπως τα ανθρώπινα δικαιώματα.
Παράλληλα, υπάρχει έντονο στοιχείο συντονισμού. Δεν πρόκειται απλώς για μεμονωμένα accounts, αλλά για δίκτυα που αναπαράγουν παρόμοια μηνύματα σε πολλές γλώσσες και πλατφόρμες. Έτσι δημιουργείται η αίσθηση ότι πρόκειται για “αυθόρμητες” απόψεις πολλών διαφορετικών ανθρώπων, ενώ στην πραγματικότητα ενισχύονται συγκεκριμένα αφηγήματα. Το γεγονός ότι πρόκειται συχνά για γυναίκες influencers δεν είναι τυχαίο. Το συγκεκριμένο στυλ επικοινωνίας είναι πιο “ήπιο”, πιο προσωπικό και πιο εύκολα χτίζει εμπιστοσύνη. Μέσα από καθημερινές στιγμές, συναισθηματικό τόνο και άμεση επαφή με το κοινό, δημιουργείται μια σχέση οικειότητας. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, ακόμα και πολιτικά μηνύματα μπορούν να περάσουν πιο εύκολα και χωρίς αντίσταση.
Ένα ακόμη στοιχείο είναι η αισθητική και ο επαγγελματισμός. Το περιεχόμενο είναι συχνά πολύ προσεγμένο οπτικά και παρουσιάζει μια εικόνα της Κίνας ως σύγχρονης, ασφαλούς και πολιτισμικά πλούσιας χώρας. Αντί για άμεση αντιπαράθεση με την κριτική, προβάλλεται μια εναλλακτική εικόνα πραγματικότητας που λειτουργεί πειστικά μέσω της εικόνας και όχι της επιχειρηματολογίας.
Πρόκειται για μια πιο σύγχρονη μορφή προπαγάνδας, όπου τα κρατικά αφηγήματα δεν μεταφέρονται άμεσα από επίσημα μέσα, αλλά “ντύνονται” ως προσωπικές ιστορίες και εμπειρίες από ανθρώπους που φαίνονται ανεξάρτητοι και αυθεντικοί. Στην πραγματικότητα, πρόκειται συχνά για υπαλλήλους κρατικών μέσων (όπως CGTN, Xinhua, China Radio International).
Δύο σελίδες στο Facebook που απευθύνονται σε ελληνόφωνο κοινό έχουν την επίσημη ετικέτα της Meta για “China state-controlled media“, δηλαδή κινεζικά, κρατικά ελεγχόμενα μέσα. Αυτό σημαινει πως “Η Meta χαρακτήρισε αυτόν τον εκδότη ως κρατικά ελεγχόμενο μέσο επειδή εκτιμά ότι μπορεί να βρίσκεται εν μέρει ή ολικά υπό εκδοτικό έλεγχο του κράτους. Η αξιολόγηση βασίζεται σε διάφορους παράγοντες, όπως η χρηματοδότηση, η οργανωτική δομή και τα δημοσιογραφικά standards.”
Οι ελληνόφωνοι κινεζικοί λογαριασμοί στο Facebook είναι οι κάτωθι:
- Το Ημερολόγιο της Μαριάννας
Σύνδεσμος: facebook.com/profile.php?id=100064961195623
Όνομα σελίδας: Το Ημερολόγιο της Μαριάννας.
Περιγραφή: “Μια Κινέζα που μιλάει ελληνικά!”
Περιλαμβάνει links προς Instagram (1.061 ακόλουθοι) και YouTube (μη διαθέσιμο).
Το Instagram περιλαμβάνει link προς TikTok με 81 χιλιάδες ακόλουθους.
(Κατηγορία: Personal blog).
Αριθμός followers: Περίπου 131.000.
Ετικέτα Meta: China state-controlled media (εμφανίζεται στην εισαγωγική ενότητα της σελίδας)
Στυλ περιεχομένου: Φιλικά, προσωπικά reels και αναρτήσεις στα ελληνικά. Παρουσιάζεται ως προσωπικό ημερολόγιο.
Παραδείγματα: Ευχές προς την Ελλάδα όπως “Χρόνια πολλά Ελλάδα! Χαιρετισμούς από φίλους διαφορετικών εθνοτικών ομάδων της Κίνας!!!“, καθημερινή ζωή στην Κίνα, πολιτιστικά θέματα, χειροτεχνίες, φύση και θετικά μηνύματα για την Κίνα.
Η πραγματική ταυτότητά της είναι άγνωστη.
Το περιεχόμενο συγκεντρώνει εκατοντάδες χιλιάδες, ή ακόμη και άνω του ενός εκατομμυρίου προβολές.
- Γλυκιά Ελπίδα
Σύνδεσμος: facebook.com/profile.php?id=100064220677213
Όνομα σελίδας: Γλυκιά Ελπίδα | Beijing.
Περιγραφή: “Η σελίδα της Ελπίδας, μια Κινέζα γεμάτη ελπίδα που ζει στο Πεκίνο.”
Περιλαμβάνει links προς YouTube (107 χιλ. εγγεγραμμένοι) και TikTok (1505 ακόλουθοι).
(Κατηγορία: Personal blog – Beijing, China).
Αριθμός followers: Περίπου 91.000.
Ετικέτα Meta: China state-controlled media (εμφανίζεται στη διαφάνεια σελίδας και στις αναρτήσεις).
Στυλ περιεχομένου: Φιλικό, στυλ influencer περιεχόμενο στα ελληνικά με θετικό τόνο.
Παραδείγματα: Αναρτήσεις για την άνοιξη στο Πεκίνο (“Παιδιά χρόνια πολλά!! Ζήτω η Ελλάς!! Πού θα γιορτάσετε σήμερα;” “Η άνοιξη στο Πεκίνο δεν μιλάει, μόνο ξυπνάει αθόρυβα τα πανέμορφα λουλούδια. Εύχομαι αυτή η υπέροχη εποχή να φέρει χαρά και ευτυχία σε όλους σας!!“), καθημερινή ζωή, εποχές, λουλούδια και περιστασιακά θέματα πολιτιστικής φιλίας με την Ελλάδα.
Το πραγματικό της όνομα είναι Yawen Wu (ή Elpida Wu) και εργάζεται ως δημοσιογράφος στο China Media Group, κάτι που δεν αναφέρει στο προφίλ της. Ελληνικά ΜΜΕ έχουν κάνει αφιερώματα για το γεγονός πως μιλά άπταιστα Ελληνικά.
Το περιεχόμενο συγκεντρώνει εκατοντάδες χιλιάδες, ή ακόμη και άνω του ενός εκατομμυρίου προβολές. - Μια ακόμη σελίδα που όμως δεν φέρει τη σχετική επισήμανση από το Facebook, είναι η παρακάτω:
Σύνδεσμος: https://www.facebook.com/profile.php?id=100090452107575
Όνομα σελίδας: Ηρώ Li.
Περιγραφή: Παρουσιάζεται ως νεαρή Κινέζα που μιλάει ελληνικά (παρόμοιο στυλ με τις άλλες δύο).
Followers: 31 χιλιάδες περίπου.
Links προς Instagram (1.468 followers), TikTok (10,5 χιλιάδες followers) και YouTube (123 εγγεγραμμένοι).
Στυλ περιεχομένου: Πολύ φιλικό και θετικό.
Αναρτήσεις στα ελληνικά.
Θεματολογία: Καθημερινή ζωή στην Κίνα, εποχιακά και πολιτιστικά θέματα, κινεζικές γιορτές (π.χ. Κινεζική Πρωτοχρονιά), χιονισμένα τοπία, βίντεο με πάντα κ.λπ.
Είναι δημοσιογράφος και το Σεπτέμβριο του 2024, πήρε συνέντευξη από τον Περιφερειάρχη Δυτικής Ελλάδας, Νεκτάριο Φαρμάκη, για λογαριασμό του κρατικά ελεγχόμενου China Radio International (CRI).
Αναφορικά με τη διαφάνεια των τριών σελίδων, πέρα από την επισήμανση της Meta στις δυο εξ αυτών πως είναι κρατικά ελεγχόμενες από την Κίνα, βλάπουμε πως και δημιουργήθηκαν το διάστημα 2021-2023, έχουν 19, 18 και 10 διαχειριστές αντίστοιχα, τρέχουν διαφημίσεις, ενώ οι δυο από αυτές έχουν κάνει διαφημίσεις για κοινωνικά θέματα, εκλογές ή πολιτική. Οι διαφημίσεις, αν και στα Ελληνικά, στοχεύουν πολλαπλές χώρες, αλλά δίνουν ιδιαίτερη έμφαση σε Ελλάδα και Κύπρο. Η πρώτη σελίδα έχει “τρέξει” συνολικά 71 διαφημίσεις, η δεύτερη 76 και η τρίτη 84.
Ο “μεσάζοντας”
Οι ανωτέρω δυο πρώτες σελίδες (Το Ημερολόγιο της Μαριάννας και Γλυκιά Ελπίδα), χρησιμοποιούν μεσάζοντα για τις πληρωμές των διαφημίσεων. Στη βιβλιοθήκη διαφημίσεων της Meta, βλέπουμε ότι ο διαφημιστής και πληρωτής, είναι μια ιδιωτική εταιρία.
Η HONGKONG GATHER WISDOM NETWORK TECHNOLOGY CO., LIMITED είναι μια εταιρεία διαδικτυακού μάρκετινγκ με έδρα στο Χονγκ Κονγκ, που ιδρύθηκε το 2016. Ειδικεύεται σε performance marketing, διαφήμισεις σε Meta (Facebook/Instagram), προώθηση influencer και γενικά προώθηση περιεχομένου στο εξωτερικό. Αυτό δεν σημαίνει ότι η εταιρεία είναι ο ιδιοκτήτης ή ο δημιουργός του περιεχομένου. Σημαίνει ότι διαχειρίζεται ή πληρώνει για την προώθηση των αναρτήσεων, ώστε να φτάσουν σε περισσότερους Έλληνες χρήστες. Είναι κοινή πρακτική μεταξύ κινέζων πελατών, επειδή το Χονγκ Κονγκ έχει ευκολότερη πρόσβαση σε διεθνείς πλατφόρμες. Πρόκειται για μια κανονική διαφημιστική εταιρεία που χρησιμοποιείται, μεταξύ άλλων, για την ενίσχυση της προβολής θετικού περιεχομένου για την Κίνα.
Στην περίπτωση όμως της τρίτης σελίδας (Ηρώ Li), η χρηματοδότηση είναι απευθείας κρατική. Στη βιβλιοθήκη διαφημίσεων βλέπουμε πως ο διαφημιστής λέγεται “中视前卫影视传媒有限公司”. Είναι μια 100% κρατική εταιρία και ανήκει πλήρως στο Κεντρικό Ραδιοτηλεοπτικό Δίκτυο της Κίνας (中央广播电视总台 – CMG / CCTV). Είναι θυγατρική της China Global Television Corporation (υπό την ομπρέλα του CCTV).
Ο πληρωτής είναι η YinoLink (易诺), μια επαγγελματική διαφημιστική εταιρεία με έδρα στο Χάνγκζου της Κίνας. Λειτουργεί ως υπηρεσία που ανοίγει και διαχειρίζεται διαφημιστικούς λογαριασμούς για κινεζικούς πελάτες στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης (συμπεριλαμβανομένων κρατικών ή κρατικά συνδεδεμένων φορέων).
Παγκόσμιο φαινόμενο
Σύμφωνα με άρθρο του Associated Press, η Κίνα έχει δημιουργήσει ένα εκτεταμένο δίκτυο “influencers” στα κοινωνικά δίκτυα (TikTok, Facebook, Instagram, YouTube), όπου δημοσιογράφοι και υπάλληλοι κρατικών μέσων (όπως CGTN, Xinhua, China Radio International) παρουσιάζονται ως ανεξάρτητοι travel bloggers, lifestyle vloggers και “life bloggers”. Το AP εντόπισε δεκάδες τέτοιους λογαριασμούς που λειτουργούν σε 38 γλώσσες και έχουν συνολικά πάνω από 10 εκατομμύρια ακόλουθους.
Οι λογαριασμοί δημοσιεύουν κυρίως θετικό, “ανάλαφρο” περιεχόμενο (καθημερινή ζωή στην Κίνα, φαγητό, ταξίδια, πολιτισμός) για να προσελκύσουν κοινό, ενώ παράλληλα αγνοούν θέματα όπως παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ενώ προωθούν τη θετική εικόνα του ΚΚΚ και υποστήριξη θέσεων της Κίνας σε διεθνή ζητήματα (π.χ. πόλεμος στην Ουκρανία). Το άρθρο του AP περιγράφει ακριβώς το φαινόμενο που βλέπουμε στις δύο ελληνικές σελίδες (Το Ημερολόγιο της Μαριάννας και Γλυκιά Ελπίδα). Νεαρές Κινέζες που παρουσιάζουν περιεχόμενο ως προσωπικά ημερολόγια, μιλάνε ελληνικά, έχουν φιλικό στυλ και έχουν λάβει την ετικέτα China state-controlled media από τη Meta.
Σύμφωνα με την Microsoft Threat Analysis Center (πρώην Mizuro), μια ομάδα που ειδικεύεται στην ανάλυση ξένων επιχειρήσεων επιρροής, εντοπίστηκαν πάνω από 200 influencers που ευθυγραμμίζονται με την κινεζική κυβέρνηση και τα κρατικά ΜΜΕ. Λειτουργούν σε περίπου 40 γλώσσες (από Αγγλικά και Αραβικά μέχρι Λαοτινά, Αλβανικά, Ταϊλανδικά κ.ά.). Χρησιμοποιούν πλατφόρμες όπως Facebook, Instagram, YouTube και TikTok, και δημιουργούν περιεχόμενο τύπου PUGC (Professional User Generated Content), δηλαδή επαγγελματικά παραγόμενο υλικό που παρουσιάζεται ως προσωπικό, αυθεντικό και “φιλικό”. Οι influencers χτίζουν εμπιστοσύνη σαν “φίλοι” με άριστη γνώση της τοπικής γλώσσας. Αποφεύγουν συζήτηση με επικριτές και αλληλεπιδρούν μόνο με θετικά σχόλια. Η Microsoft Threat Analysis Center τονίζει ότι αυτή η τακτική είναι πιο αποτελεσματική από την παραδοσιακή προπαγάνδα, γιατί φτάνει πρώτη στο κοινό, χρησιμοποιεί “αυθεντικές” φωνές, δυσκολεύει την αντίκρουση επειδή προπαγανδίζει πλαγίως και εκμεταλλεύεται τις πλατφόρμες που συχνά δυσκολεύονται να εντοπίσουν τέτοιο “γκρίζο” περιεχόμενο. Οι αναλύσεις εδώ και εδώ.
Ορισμένες φορές, αυτά τα άτομα ενδύονται ένα πιο αυστηρό τρόπο αλληλεπίδρασης με το κοινό τους, όπως για παράδειγμα όταν θέλουν να σχολιάσουν γεωπολιτικά θέματα, όπως τις αμερικανικές θέσεις για το λιμάνι του Πειραία και τον έλεγχο που ασκούν κινεζικά συμφέροντα.
Όπως προαναφέρθηκε, οι διαφημίσεις στοχοποιούν ελληνόφωνους χρήστες (σε πανευρωπαϊκό επίπεδο), με ιδιαίτερη όμως έμφαση σε Ελλάδα και Κύπρο. Αυτές οι διαφημιστικές καμπάνιες είναι ιδιαίτερα επιτυχείς. Για παράδειγμα, η παρακάτω διαφήμιση, προβλήθηκε σε 182.363 χρήστες, με τη συντριπτική τους πλειοψηφία να είναι σε Ελλάδα και Κύπρο.
Άξιο λόγου όμως είναι ότι η συγκεκριμένη διαφήμιση (περιέχει βίντεο), δεν συνάδει με το περιεχόμενο του προφίλ “Ηρώ Li”, το οποίο σε γενικές γραμμές αφορά συναισθηματικές προσωπικές στιγμές. Εν προκειμένω, βλέπουμε να διαφημίζεται το βιβλίο “Ο παρατεταμένος πόλεμος“, του πρώτου ηγέτη της Λαϊκής Δημοκρατίας της Κίνας, Μάο Τσε Τουνγκ. Το βιβλίο αναλύει τη στρατηγική της Κίνας ενάντια στην ιαπωνική εισβολή και την ήττα του εχθρού μέσω φθοράς. Παράλληλα, τονίζει ότι ο πόλεμος είναι τόσο στρατιωτικός όσο και πολιτικός, με την κινητοποίηση των μαζών και την ιδεολογική τους προσήλωση να είναι καθοριστικής σημασίας. Σήμερα, το βιβλίο εξακολουθεί να χρησιμοποιείται από κινεζικά κρατικά μέσα ως εργαλείο για μακροχρόνιους αγώνες, τονίζοντας την ανάγκη υπομονής και τελικής νίκης μέσω επίμονης προσπάθειας. Η προβολή στο εξωτερικό είναι έμμεση και πιο περιορισμένη σε σχέση με την εσωτερική χρήση, με κρατικά μέσα όπως το Global Times, το China Military Online, το CGTN και το Xinhua να αναφέρουν το βιβλίο στα αγγλόφωνα άρθρα τους, ιδίως όταν μιλάνε για τον εμπορικό πόλεμο με τις ΗΠΑ ή για μακροχρόνιο ανταγωνισμό και αντίσταση γενικότερα. H διαφήμιση του βιβλίου βοήθησε το συγκεκριμένο βίντεο να φτάσει τις 2,9 εκατομμύρια προβολές.
Επικοινωνήσαμε με τα ανωτέρω προφίλ και θα ενημερώσουμε το άρθρο μας εφόσον λάβουμε απάντηση.
Σύνοψη
Νεαρές Κινέζες με άπταιστα ελληνικά, φιλικό στυλ και περιεχόμενο προσαρμοσμένο στην Ελλάδα, αποτελούν μέρος ενός παγκόσμιου φαινομένου επιρροής της κινεζικής κυβέρνησης. Αν και προσποιούνται τις influencers, στην πραγματικότητα, είναι υπάλληλοι του κινεζικού κράτους. Σύμφωνα με έρευνες, η Κίνα έχει δημιουργήσει δίκτυο πάνω από 200 influencers που λειτουργούν σε τουλάχιστον 38 γλώσσες, με δεκάδες εκατομμύρια followers παγκοσμίως. Στην Ελλάδα, σελίδες όπως “Το Ημερολόγιο της Μαριάννας”, “Γλυκιά Ελπίδα” και “Ηρώ Li” ακολουθούν το ίδιο μοτίβο. Η προώθησή τους γίνεται συχνά μέσω διαφημιστικών εταιρειών με έδρα στο Χονγκ Κονγκ, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις εμφανίζονται και άμεσα κρατικές εταιρείες. Η ύπαρξη δεκάδων διαχειριστών και διαφημιζόμενου περιεχομένου, φανερώνει πως πίσω από αυτούς τους λογαριασμούς δεν υπάρχει μια απλή “Κινέζα που μοιράζεται την καθημερινότητά της”, αλλά μια οργανωμένη, επαγγελματική και δαπανηρή επιχείρηση.