ΙΣΧΥΡΙΣΜΟΣ: Δεν πληρώνουν οι Βρετανοί για τις Βάσεις – χρωστούν ενοίκια 60 χρόνων!
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ: Η συμφωνία του 1960 προέβλεπε οικονομική βοήθεια 12 εκατομμυρίων στερλινών προς την Κυπριακή Δημοκρατία για την περίοδο 1960 –1965 και δυνατότητα επανεξέτασης της βοήθειας κάθε πέντε χρόνια σε διαβούλευση μεταξύ των δύο κυβερνήσεων. Παράλληλα, οι βρετανικές βάσεις ορίστηκαν ως κυρίαρχο βρετανικό έδαφος και δεν υπάρχει στη συμφωνία πρόβλεψη για ενοίκιο ή μίσθωση των βάσεων από την Κυπριακή Δημοκρατία.
Με αφορμή την επίθεση του Ισραήλ και των ΗΠΑ εναντίον του Ιράν και τη γενικότερη ανάφλεξη στη Μέση Ανατολή, επανακυκλοφορεί ο ισχυρισμός πως οι Βρετανοί δεν πληρώνουν το ενοίκιο για τις βάσεις τους στην Κύπρο.
Οι βρετανικές βάσεις στην Κύπρο είναι δύο περιοχές που παραμένουν υπό βρετανική κυριαρχία από το 1960, όταν η Κύπρος απέκτησε την ανεξαρτησία της από το Ηνωμένο Βασίλειο. Οι περιοχές αυτές ονομάζονται επίσημα Sovereign Base Areas (SBAs), δηλαδή Κυρίαρχες Περιοχές Βάσεων. Οι δύο βάσεις είναι το Ακρωτήρι (Akrotiri) στη νότια Κύπρο, κοντά στη Λεμεσό, και η Δεκέλεια (Dhekelia) στην ανατολική Κύπρο, κοντά στη Λάρνακα και την Αμμόχωστο. Συνολικά καλύπτουν περίπου 254 τετραγωνικά χιλιόμετρα, δηλαδή περίπου το 3% της έκτασης της Κύπρου. Αποτελούν πλήρως κυρίαρχο βρετανικό έδαφος, το οποίο διατηρήθηκε από το Ηνωμένο Βασίλειο βάσει της Συνθήκης για την Εγκαθίδρυση της Κυπριακής Δημοκρατίας του 1960 (υπογράφηκε στις 16 Αυγούστου 1960 και καταχωρήθηκε ως Συνθήκη ΟΗΕ αρ. 5476). Το Άρθρο 1 και το Παράρτημα Α (Annex A) ορίζουν ρητά ότι οι περιοχές αυτές παραμένουν υπό βρετανική κυριαρχία και δεν αποτελούν γη που έχει μισθωθεί ή ενοικιαστεί από την Κυπριακή Δημοκρατία.
Η σύγχυση συχνά προέρχεται από το λεγόμενο “Appendix R”, το οποίο αναφέρεται σε κυπριακές πηγές και σε ορισμένες ιστορικές συζητήσεις. Πρόκειται επί της ουσίας για διπλωματικά σημειώματα, που αποτελούν μέρος της Συνθήκης και στα οποία αναφερόταν η οικονομική ενίσχυση προς τη νεοσύστατη Κυπριακή Δημοκρατία και όχι ενοίκιο για τις βρετανικές βάσεις.
Στη συμφωνία ανεξαρτησίας προβλεπόταν ότι η Βρετανία θα έδινε οικονομική βοήθεια στην Κυπριακή Δημοκρατία τα πρώτα χρόνια μετά την ανεξαρτησία. Πράγματι, μεταξύ 1961 και 1965 καταβλήθηκαν περίπου 12 εκατομμύρια στερλίνες σε δόσεις, όπως προέβλεπε η αρχική συμφωνία. Επρόκειτο για μεταβατική οικονομική βοήθεια (“by way of grant”) που θα επανεξεταζόταν έξι μήνες πριν το πέρας της πρώτης πενταετίας, σε διαβούλευση με την Κυπριακή Δημοκρατία.
Μετά από αυτή τη διαβούλευση θα αποφασίζει το ποσό οικονομικής βοήθειας που θα δοθεί για την επόμενη πενταετία, λαμβάνοντας υπόψη όλους τους παράγοντες, συμπεριλαμβανομένων των οικονομικών αναγκών της Κυπριακής Δημοκρατίας. Το κείμενο δεν προβλέπει αυτόματη συνέχιση της βοήθειας ούτε συγκεκριμένο ποσό μετά το 1965, αλλά προβλέπει ότι το θέμα της οικονομικής βοήθειας θα επανεξετάζεται ανά πενταετία και θα αποφασίζεται εκ νέου μετά από διαβούλευση μεταξύ των δύο κυβερνήσεων.
Προβλέπονταν επίσης επιπλέον εφάπαξ επιχορηγήσεις, όπως έως 500.000 λίρες για το αεροδρόμιο Λευκωσίας, 500.000 λίρες για προγράμματα επανεγκατάστασης και περίπου 340.000 λίρες για έργα οδοποιίας. Το πρόβλημα προέκυψε όταν ξέσπασαν οι διακοινοτικές συγκρούσεις στην Κύπρο και η οικονομική βοήθεια της συμφωνίας ανεστάλη. Η Βρετανία σταμάτησε τις πληρωμές μετά το 1965. Επειδή οι βάσεις θεωρούνται κυρίαρχο βρετανικό έδαφος βάσει διεθνούς συνθήκης, η Βρετανία υποστηρίζει σθεναρά ότι δεν υπάρχει νομική βάση για ενοίκιο. Από την άλλη πλευρά, σε πολιτικό επίπεδο στην Κύπρο εμφανίζονται κατά καιρούς ισχυρισμοί ότι το Ηνωμένο Βασίλειο θα έπρεπε να έχει πληρώσει πολύ μεγαλύτερα ποσά όλα αυτά τα χρόνια, κάτι που οδηγεί σε αφηγήσεις ότι χρωστά ακόμη και δεκάδες δισεκατομμύρια.
Συμπερασματικά, η συμφωνία του 1960 προέβλεπε οικονομική βοήθεια 12 εκατομμυρίων στερλινών προς την Κυπριακή Δημοκρατία για την περίοδο 1960 –1965 και δυνατότητα επανεξέτασης της βοήθειας κάθε πέντε χρόνια σε διαβούλευση μεταξύ των δύο κυβερνήσεων. Παράλληλα, οι βρετανικές βάσεις ορίστηκαν ως κυρίαρχο βρετανικό έδαφος και δεν υπάρχει στη συμφωνία πρόβλεψη για ενοίκιο ή μίσθωση των βάσεων από την Κυπριακή Δημοκρατία.