Νόμπελ Ιατρικής για τον μοριακό μηχανισμό που ελέγχει τον κιρκαδιανό ρυθμό

Ο Jeffrey C. Hall, ο Michael Rosbash και ο Michael W. Young κέρδισαν το βραβείο Νόμπελ 2017 για τη φυσιολογία/ ιατρική, για την έρευνά τους για τον έλεγχο των κιρκαδιανών ρυθμών – του εσωτερικού δηλαδή ρολογιού που διέπει τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι, τα ζώα και τα φυτά συμπεριφέρονται όλη την ημέρα και τη νύχτα.

Χάρη στις ανακαλύψεις τους, οι επιστήμονες και οι γιατροί ξέρουν πως οι κύκλοι ημέρας και νύχτας διατηρούν ζωντανά τα πλάσματα ρυθμίζοντας την εγρήγορση, τον ύπνο, την αρτηριακή πίεση, τις ορμόνες και τη θερμοκρασία του σώματος.

Οι επιστήμονες γνώριζαν τους κιρκαδιανούς ρυθμούς από το 1729, όταν ο αστρονόμος Jean Jacques d’Ortous de Mairan τοποθετούσε ένα λουλούδι μιμόζας σε ένα σκοτεινό δωμάτιο και παρατήρησε ότι τα φύλλα του φυτού εξακολουθούσαν να ανοίγουν και να κλείνουν την ίδια ώρα κάθε μέρα.

Στη δεκαετία του 1980, ο Jeffrey C. Hall και ο Michael Rosbash, συνεργάστηκαν με τον γενετιστή Michael W. Young του Πανεπιστημίου Rockefeller στη Νέα Υόρκη για να διαχωρίσουν αυτά που σήμερα είναι γνωστά ως «περιοδικά» και «διαχρονικά» γονίδια.

Μέσα από μια σειρά ανακαλύψεων, οι Hall, Rosbash και Young έδειξαν ότι αυτά τα εσωτερικά ρολόγια είναι αυτορυθμιζόμενα. Το πρωί, το φως του ήλιου ενεργοποιεί το «περιοδικό» γονίδιο, το οποίο αρχίζει να παράγει την πρωτεΐνη του. Αυτή η πρωτεΐνη συσσωρεύεται στο κυτταρόπλασμα, στον ογκώδη χώρο των κυττάρων μας που περιβάλλει τον πυρήνα όπου στεγάζεται το DNA μας και το γονίδιο της περιόδου.

Αυτά τα γονίδια ελέγχουν την παραγωγή ινσουλίνης και άλλων ορμονών που εμπλέκονται στη διατήρηση του τρόπου με τον οποίο το σώμα μας επεξεργάζεται τα τρόφιμα. Η διαταραχή των γονιδίων μέσω της στέρησης ύπνου ή κάποιας μετάλλαξης, μεταβάλλει τις λειτουργίες του εγκεφάλου και έχει συνδεθεί με διαταραχές ύπνου, κατάθλιψη, διπολική διαταραχή και ελαττώματα μνήμης. Από τη μεταβολή των κιρκαδιανών ρυθμών αυξάνεται ο κίνδυνος ενός ατόμου για καρκίνο, παχυσαρκία, διαβήτη και άλλες μεταβολικές διαταραχές.